Ανάμεσα σε Θρύλους και Αφρούς: Οι Μύθοι των Κυθήρων μέσα από τα Μάτια των Παλιών
Όταν φτάνεις στα Κύθηρα, δεν πατάς απλώς σε ένα ακόμα νησί. Πατάς σε ένα ζωντανό παραμύθι. Αυτό το κατάλαβα καλά το πρώτο μου βράδυ στον Αβλέμονα, ακούγοντας έναν ντόπιο ψαρά, με πρόσωπο σκαμμένο από την αρμύρα, να μου δείχνει τη θάλασσα. «Εδώ παιδί μου», μου είπε, «δεν κολυμπάς απλώς. Εδώ γεννήθηκε η ομορφιά του κόσμου».
Ψάχνοντας αργότερα στον ταξιδιωτικό οδηγό kithera.gr, συνειδητοποίησα ότι αυτές οι ιστορίες των γερόντων δεν είναι απλοί θρύλοι για τους τουρίστες. Είναι η ίδια η ψυχή του Τσιρίγου.
Η Αφροδίτη και το Μυστικό της Παλαιόπολης
Οι παλιοί στα Κύθηρα το λένε με καμάρι: η Αφροδίτη δεν διάλεξε τυχαία το νησί τους. Σύμφωνα με τον Ησίοδο, όταν ο Κρόνος ακρωτηρίασε τον Ουρανό, τα γεννητικά όργανα έπεσαν στο πέλαγος. Από τον λευκό αφρό που δημιουργήθηκε, γεννήθηκε η θεά του Έρωτα.
Αν πας στην παραλία της Παλαιόπολης, εκεί που το kithera.gr σε καθοδηγεί για να βρεις την απόλυτη γαλήνη, νιώθεις αυτή την ενέργεια. Οι παλιοί λένε πως όταν έχει δυνατό στράτο (νότιο άνεμο) και το κύμα αφρίζει άγρια, αν κλείσεις τα μάτια, μπορείς ακόμα να ακούσεις το τραγούδι των Νηρηίδων που υποδέχτηκαν τη θεά πριν εκείνη αναχωρήσει για την Κύπρο.
Η Ωραία Ελένη και το Καταφύγιο των Εραστών
Μια άλλη ιστορία που ψιθυρίζουν στις αυλές των Κυθήρων, εκεί ανάμεσα στα γεράνια και τον ελληνικό καφέ, αφορά το πιο διάσημο ζευγάρι της αρχαιότητας: τον Πάρη και την Ωραία Ελένη.
Όταν κλέφτηκαν από τη Σπάρτη, κυνηγημένοι και γεμάτοι πάθος, βρήκαν καταφύγιο στα Κύθηρα. Λέγεται μάλιστα ότι έχτισαν έναν ναό αφιερωμένο στην Αφροδίτη για να την ευχαριστήσουν. Οι ντόπιοι πιστεύουν ότι το πέρασμά τους άφησε στο νησί μια μόνιμη αύρα ρομαντισμού. Δεν είναι τυχαίο που το kithera.gr προτείνει τα Κύθηρα ως τον ιδανικό προορισμό για όσους είναι ερωτευμένοι· το νησί κουβαλάει την ευλογία —ή την κατάρα— του απόλυτου έρωτα από την αρχαιότητα.
Νεράιδες και Ξωτικά στα Ρέματα του Μυλοποτάμου
«Μην ζυγώνεις τα ρέματα σαν πέσει ο ήλιος», μου είχε πει μια γιαγιά στο καφενείο του Μυλοποτάμου, κι ας έμοιαζε η μέρα ιδανική για βόλτα. Οι παλαιότεροι στο νησί έχουν βαθιά ριζωμένη την πίστη στις Νεράιδες και τα ξωτικά, πλάσματα που δεν ανήκουν στον κόσμο των θνητών.
Στον καταρράκτη της Φόνισσας, εκεί που το νερό τρέχει ορμητικό ανάμεσα στα πλατάνια, οι ντόπιοι ορκίζονταν ότι τα βράδια μαζεύονταν οι νεράιδες για να λούσουν τα μακριά, μεταξένια μαλλιά τους. Λένε πως το γέλιο τους ακουγόταν σαν κελάρυσμα νερού και πως όποιος άντρας τύχαινε να τις δει, μαγευόταν τόσο που έχανε τη λαλιά του ή τρελαινόταν από τον πόθο.
Αλλά και στα σκοτεινά περάσματα των παλιών νερόμυλων, οι θρύλοι μιλούν για σκανδαλιάρικα ξωτικά και ξωτικά του κάτω κόσμου που έκλεβαν το αλεύρι των μυλωνάδων και μπέρδευαν τα σκοινιά των ζώων. Αν βρεις το μονοπάτι για την ρεματιά, περπάτα το με σεβασμό· οι ντόπιοι πιστεύουν ότι η μαγεία αυτών των πλασμάτων παραμένει ζωντανή στη σκιά των δέντρων.
Τα Μυστικά των Σπηλαίων
Αυτή η απόκοσμη ενέργεια μεταφέρεται και κάτω από τη γη. Το Σπήλαιο της Αγίας Σοφίας στον Μυλοπόταμο κρύβει τους δικούς του μεταφυσικούς ψίθυρους. Οι παλιοί πίστευαν ότι οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες δεν ήταν απλοί βράχοι, αλλά μυθικά όντα και ξωτικά που μαρμάρωσαν από τα μάγια των μάγων της γης για να προστατεύσουν τα μυστικά του νησιού από τους βέηλους.
Τα στοιχειά των εγκαταλελειμμένων χωριών
Υπάρχουν χωριά στα Κύθηρα που στέκουν μισοερειπωμένα, σαν να τα εγκατέλειψαν οι άνθρωποι βιαστικά, αφήνοντας πίσω κάτι άυλο. Σε ένα τέτοιο μέρος, κάποιος μου ψιθύρισε: «Δεν έφυγαν όλοι…» Οι ιστορίες μιλούν για σκιές που περπατούν τα βράδια, για φώτα που ανάβουν χωρίς λόγο, για φωνές που μοιάζουν με τον άνεμο — αλλά δεν είναι. Δεν είναι ιστορίες τρόμου. Είναι ιστορίες μνήμης. Οι παλιοί δεν φοβούνται αυτά τα «στοιχειά». Τα σέβονται. Γιατί ξέρουν πως είναι κομμάτι του τόπου, όπως και οι ίδιοι.
Ο θησαυρός που δεν βρέθηκε ποτέ
Σε μια άλλη αφήγηση, άκουσα για έναν κρυμμένο θησαυρό, θαμμένο κάπου ανάμεσα σε βράχια και θάλασσα. Πειρατές, λένε, τον άφησαν εκεί, με σκοπό να επιστρέψουν. Δεν γύρισαν ποτέ. Πολλοί προσπάθησαν να τον βρουν. Κανείς δεν τα κατάφερε. «Γιατί;» ρώτησα. Η απάντηση ήταν απλή: «Γιατί δεν είναι για να βρεθεί». Στα Κύθηρα, κάποιοι μύθοι δεν υπάρχουν για να λύνονται, αλλά για να σε κρατούν σε εγρήγορση — να σου θυμίζουν πως δεν μπορείς να εξηγήσεις τα πάντα.
Το νησί που θυμάται
Αν κάτι έμαθα από αυτές τις αφηγήσεις, είναι πως τα Κύθηρα δεν είναι απλώς ένας προορισμός. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός μνήμης. Οι μύθοι δεν ανήκουν στο παρελθόν. Ζουν μέσα στους ανθρώπους που τους διηγούνται, στον τρόπο που κοιτούν τη θάλασσα, στο πώς σωπαίνουν όταν πέφτει η νύχτα. Έχουν γίνει πλέον μέρος της ιστορίας των Κυθήρων.
Και ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό: Δεν έχει σημασία αν οι μύθοι είναι αληθινοί.
Σημασία έχει πως οι άνθρωποι συνεχίζουν να τους πιστεύουν — ή έστω να τους αφηγούνται. Γιατί όσο υπάρχουν ιστορίες, τα Κύθηρα θα παραμένουν κάτι περισσότερο από ένα νησί. Θα είναι ένας τόπος ανάμεσα στο πραγματικό και το αόρατο. Ένας τόπος που, αν τον ακούσεις προσεκτικά, θα σου μιλήσει κι εσένα.
Τα Κύθηρα δεν τα βλέπεις απλώς· τα ακούς, τα νιώθεις και τα ονειρεύεσαι. Και όπως μου είπε εκείνος ο ψαράς στον Αβλέμονα: «Όποιος πιει νερό από το Τσιρίγο, δεν ξεχνάει ποτέ τον δρόμο για να γυρίσει πίσω».
